Sometimes, during the darkest night, I am forced to get up. I walk, sleepdrunk, over to the door and take down a dreamcatcher now sagging on a nail by the door.
I take it outside and walk out to the river that flows silent but strong behind the house and I shake the dreamcatcher over it, as if emptying a chamber pot. I straighten my back and look up at the stars, if there are any, and then walk back to the house.
Once inside I re-hang the dreamcatcher on its nail and go back to sleep. It sags no longer and the wife and son, who had started to stir and turn in their sleep from the dreams that got through, calm noticeably.
In the morning someone will find small animals downstream, dead and stiff in a posture of great pain.
The Science Fiction and Fantasy Writers of America, of which I am the president, gave out its Nebula and other awards last night. Here’s what won, by whom, and who published it.
NovelAmong Others by Jo Walton (Tor)
Novella
“The Man Who Bridged the Mist” by Kij Johnson (Asimov’s, October/November 2011)
Ég á nokkrar bækur sem eru svo góðar og fallegar að ég trúi hálfpartinn ekki að þær séu í raun og veru til. Skiljiði? Eins og ef einhver sem vann sem hótelstjóri úti á landi uppgötvi allt í einu Fawlty Towers.
Ein þessara bóka er A Great Treasury of Science Fiction. Þetta eru reyndar tvær bækur. Aðra þeirra keypti ég á einn dollar í Vermont, í búð sem selda allskonar notað drasl. Ég opnaði hana og skoðaði efnisyfirlitið og trúði varla því sem ég var að sjá. Sögur eftir Poul Anderson, Arthur C. Clarke, Robert Heinlein, Alfred Bester (The Stars My Destination, í heild sinni!), John Wyndham, Philip K. Dick, Ray Bradbury and fleiri.
Ég er líka hrifinn af bókum sem eru greinilega gamlar og notaðar, og virðast gleymdar. Mér finnst eins og ég sé að uppgötva eitthvað týnt. Með bækur eins og þessa finnst mér líka oft eins og ég sé sá eini sem eigi eintak.
Þessi bók byrjar á nóvellunni (lengri en smásaga, styttri en skáldsaga) Brain Wave, eftir Poul Anderson. Í henni verða allar lífverur skyndilega gáfaðari en þær voru áður en enginn er alveg viss af hverju. Dýr leysa sig sjálf úr búrum og girðingum, og mannfólkið verður allt ofur-gáfað. Hún endar síðan á hinni mögnuðu The Stars My Destination, sem er furðulega og frábær vísindaskáldsaga sem er gjarnan borin saman við Greifan af Monte Christo.
Hérna er afar skemmtilegur upplestur á fyrsta kafla bókarinnar, en þar er aðalsöguhetjan við það að deyja eftir að geimskipið hans hefur flotið mikið skemmt um geiminn í langan tíma. Gully Foyle er áhugaverð and-hetja.
Um The Stars My Destination segir Joe Haldeman: “Our field has produced only a few works of actual genius, and this is one of them.“
Og þetta er bara EIN sagan í bókinni.
Þið megið byrja að öfundast út í mig vegna bókarinnar núna.
Á föstudaginn síðastliðinn gerðist svolítið sem ég átti ekki von á að myndi gerast í nokkur ár í viðbót; saga eftir mig komst á metsölulista, og það ofarlega. Ef þið kíkið á forsíðu Skinnu má sjá að ég er þar í fjórða sæti á metsölulistanum þeirra. Ég! (Þetta á þó mögulega aðeins við í örfáa daga í viðbót.)
Þetta var auðvitað afar skemmtilegt, og gott fyrir rithöfunda-egóið, en mig grunar þó að þarna liggi ekkert svakalega mikið af sölum á bakvið og auk þess er þetta ódýrasta bóki/smásagan á listanum. En ég og Þorsteinn Mar erum þarna á lista með James Patterson og Suzanne Collins, sem selja milljónir eintaka af bókum sínum.
Umrædda sögu skrifaði ég upphaflega fyrir tímaritið Furðusögur og þeim sem lásu hana yfir, Alexander Dan og Hildi Knúts, vil ég þakka sérstaklega fyrir að koma henni í almennilega læsilegt form. Útgáfan Rúnatýr á síðan meiri þakkir skilið fyrir að stinga upp á að sagan yrði gefin út sem rafbók hjá rafbókabúðinni Skinnu, annars hefði þetta ekki gerst.
Kápuna hannaði ég sjálfur (eða… setti nafn sögunnar fyrir ofan flotta mynd sem ég tók ekki, og nafn mitt fyrir neðan).
Epli Iðunnar
Ef þið ýtið fast á myndina hér fyrir ofan þá getið þið keypt ykkur rafrænt eintak af þessari sögu á litlar 229 krónur (svipað og kaffibolli á kaffihúsi, en endist lengur). En verið viðbúin: þetta er fantasía. Þarna eru á ferðinni galdrar, drungi, myrkur, svik og eitt og annað yfirnátturlegt á eyðibýli í nútímanum. Ef þið haldið að grímuklætt fólk að berja drauga sé ekki fyrir ykkur, þá er þessi saga ekki fyrir ykkur. Annars legg ég auðvtiað til að þið kaupið eintak. Fyrir þau ykkar sem viljið lágstemmda dulúð, þá mæli ég með sögunni Ferming.
Ferming
Ég átti í raun síst von á að Epli Iðunnar yrði vinsæl. Útgefandinn vill reyndar meina að ég geri þetta vel og eigi að gera meira svona. Neil Gaiman, Stephen King, J.K. Rowling, China Miéville og fleiri hafa það jú sæmilegt á því að skrifa sögur í þessum dúr.
Mikið er rætt um hvort bækur sem koma út hafi gott “plott”, sérstaklega ef um glæpasögur er að ræða. Eftirminnilegustu og vinsælustu bækurnar (ég hika við að segja “bestu”) bækurnar eru þó oft einmitt lausar við plott, eins og t.d. Karítas án titils og Svar við bréfi Helgu. Reyndar leiðast mér yfirleitt bækur þar sem aðalmálið er plottið, en jafnframt getur verið erfiðara að gera plottlausa bók auðvelda aflestrar.
Hér fyrir neðan er skemmtileg mynd þar sem sýndar eru helstu umfjöllunarefni þeirra bóka sem tilnefndar voru til Man Booker verðlaunanna í fyrra. Efst á myndinni er bókin The Sense of an Ending eftir Julian Barnes, vinningshafinn.
Ef við skoðum bara The Sense of an Ending, þá má sjá að til að skrifa verðlaunabók er gott að hafa: dularfullt bréf, svik, dauða, greddu (já, það stendur “Horniness” en ekki “Lust”, bara svo það sé á hreinu), skóladaga, sjálfsmorð og ólíklega vináttu. Mér sýnist nú Svar við bréfi Helgu uppfylla nokkur atriði þarna. Flestar fjalla bækurnar um dauða, ást, svik og stríð.
Ef ekkert annað, þá er þetta skemmtileg mynd. Ýtið á hana til að sjá stærri útgáfu.
Sú leikhússýning sem eflaust verður ein sú umtalaðasta og best sótta þetta vorið er Svar við bréfi Helgu, unnin upp úr samnefndri bók. Ég er nýbúinn á námskeiði hjá Endurmenntun HÍ um það hvernig þessi sýning var unnin, og er því alveg næstum því innanbúðar. Ólafur Egill Egilsson kom og talaði um það hvrenig hann vann leikgerðina upp úr bókinni, við fórum á æfingu, síðan talaði Bergsveinn um það hvernig ferlið viðað skrifa bókina var; hvaðan hann sótti efnivið og innblástur. Námskeiðið endaði síðan með lokaæfingunni í Borgarleikhúsinu á miðvikudaginn.
Á meðan á námskeiðinu stóð fannst mér ég heyra og sjá minnst á þetta leikrit út um allt; í útvarpi, sjónvarpi og í blöðunum. En það er víst þannig, ef maður er með eitthvað í huganum þá finnst manni það vera út um allt.
Bókin fannst mér fín, þó ekki alveg það meistaraverk sem af var látið. Námskeiðið sátu aðallega eldir konur sem greinilega voru mjög mikið hrifnar af bókinni. Mögulega er ég bara ekki á réttu tímabili í lífinu til að bókin tali til mín. En hún er afar vel skrifuð og skemmtilega fljótlesin. Það var gaman og fróðlegt að hlusta á Bergsvein ræða vinnuna við að skrifa bókina og það sem kom mér mest á óvart er hversu lengi hann var að skrifa hana; um tíu ár með ekki lengri bók.
En þá að sýningunni. Eftir að hafa hlustað á rithöfund og höfund leikgerðar ræða dramatík, átök og gamla tímann vs nýja tímann var komið að sjálfu leikritinu. Eftirvæntingin var auðvitað mikil. Sýningin er flott, og þeir sem höfðu gaman af bókinni verða eflaust flestir vel sáttir. En hún er ekkert meistaraverk. Ég veit ekki hvað fólki sem fer á þetta án þessa að hafa lesið bókina á eftir að finnast. Helst finnst mér leikmyndin of dimm og niðurdrepandi; það er hvergi lit að finna á sviðinu, sem sjálft lítur út eins og veggur á eyðibýli. Föt leikara eru litlaus, en annars góð (þetta heita víst búninagar). Leikararnir standa sig allir mjög vel, það er helst að fólk kvarti undan því að Ilmur sé fullgrönn í hlutverk Helgu (sem er samt eiginlega ekki umkvörtunarefni). Þröstur er sérstaklega góður sem Bjarni, það er eins og hlutverkið hafi verið skrifað fyrir hann. Hilmir hefði líklega verið of “sætur” og Ingvar mögulega of grófur.
Mér fannst þó sterkustu setningar bókarinnar og dramatískustu augnablikin ekki alveg nóga skýr eða sterk í leikritinu sjálfu. Ef dæma á Svar við bréfi Helgu sem leikrit-eftir-bókinni (semsagt fyrir fólk sem fer að sjá bókina á sviði), þá fær það þrjár og hálfa stjörnu. Ef dæma á það sem stakt verk, sjálfstætt og ótengt bókinni (semsagt fyrir fólk sem fer að sjá leikrit en er sama um bókina), þá fær það þrjár stjörnur.
Ég á Kindle, og finnst fínt að nota græjuna til að lesa bækur. Ég er sértaklega hrifinn af því að geta sótt eldri klassík án endurgjalds, eins og til dæmis Romeo og Júlíu, Jólasögu Charles Dickens og fleira og fleira. Ég var ánægður með hann (og er enn) og það er gaman að hvað nú er örðið auðvelt að gefa út efni.
EN… svo sá ég eftirfarandi myndbönd um bækur á iPad spjaldtölvunni og finnst Kindle-inn minn í kjölfarið eitthvað lítilfjörlegur. Spólið áfram u.þ.b. mínútu inn í myndbandið hérna fyrir neðan og sjáið það sem ég er að tala um.
Þarna er athygli barnanna dregin að miklu leyti frá orðunum og inn í myndirnar. Ég sé bara fyrir mér að barnið vilji flétta á næstu síðu til að fikta, ekki af því að sagan skipti máli. En það fer líklega eftir sögunni og því hversu mikil virkni er við hverja mynd. Það að orðin verði björt þegar þau eru lesin finnst mér aftur á móti jákvætt. Fyrir utan möguleikan á því að láta tölvuna bara lesa fyrir barnið á meðan mamma og pabbi sitja frammi að spjalla við gestina.
En skoðið síðan þennan treiler, fyrir “bók” eftir fyrrum starfsmann Pixar. Passið bara að hakan skelli ekki í borðið.
Framtíðin, eða hvað?
Ég er spenntur fyrir þessari framþóun en staldra samt aðeins við. Ég er hræddur um að þetta dragi mögulega úr gildi bókarinnar sem eiginlegrar bókar, að þarna sem einfaldlega hlutur sem er leikur/bíómynd fyrst og fremst, og bara bók að einhverjum litlum hluta. Þetta á þó sérstaklega við um seinni myndbandið, þetta fyrra er sniðugt og gerir bókina líklega bara skemmtilega.
En ég stend sjálfan mig samt að því að vera innilega spenntur fyrir þessu, fyrir möguleikunum sem þetta býður upp á, sérstaklega líst mér vel á það að orðin lýsist upp þegar þau eru “lesin” af tölvunni. Þannig geta börn mögulega verið fljótari að læra að lesa.
Og svo er vinnan sem fer í að búa þetta til; skrifa söguna, teikna myndirnar, ákveða virknina á hverri blaðsíðu, taka upp einhvern að lesa bókina, forrita alla virkni og loks að setja þetta allt saman í einn hlut, eina heildar “bók”.
Eftir að hafa séð þessi myndbönd langaði mig a.m.k. beint út í búð að kaupa iPad. Og það er engin lygi.
Ég hlusta mikið á tónlist þegar ég er að skrifa, bæði upp á stemmninguna og oft upp á innblástur. Það er eitthvað við Deftones sem kemur mér alltaf í gang, textarnir og hið undarlega söng-hvísl í Chino. Rafsnillingurinn Amon Tobin hefur einnig verið mikið í eyrunum á mér, sem og önnur ambient, og oftast drungaleg, raftónlist. Lagið sem ég hef þó spilað hvað oftast við skriftir er lagið Run með Snow Patrol.
Síðustu vikur hafa aðallega farið í að skrifa leikrit upp úr smásögu. Smásagan, Mitilteinn, fjallar um mann sem elskar konu sem elskar hann ekki tilbaka. Það er aftur önnur kona sem elskar hann, en hún er trúlofuð. Sú kona á samt í sambandi við aðalkarakterinn. Ok?
Inn í þetta blandast ástardrykkur, og eins og í flestum sögum þar sem ástardrykkir koma við sögu endar þetta ekki endilega vel. Ekki fyrir alla, að minnsta kosti.
En aftur að tónlistinni. Við skriftir á leikritinu Mistilteini, sem er nú u.þ.b. fimm sinnum lengra en upprunalega sagan og talsvert breytt, hafa tvö lög hljómað heldur mikið í heyrnatólunum. Hið fyrra er hið stórgóða lag Uninvited, eftir Alanis Morissette. Mér finnst eitthvað heillandi við hugmyndina í laginu; það að elska einhvern en vilja það í raun ekki. Fyrir utan hvað það er gott.
Like anyone would be
I am flattered by your fascination with me
Like any hot blooded woman
I have simply wanted an object to crave
But you you’re not allowed
You’re uninvited
An unfortunate slight
Must be strangely exciting
To watch the stoic squirm
Must be somewhat heartening
To watch shepherd meet shepherd
But you you’re not allowed
You’re uninvited
An unfortunate slight
Like any uncharted territory
I must seem greatly intriguing
You speak of my love like
You have experienced love like mine before
But this is not allowed
You’re uninvited
An unfortunate slight
I don’t think you unworthy
I need a moment to deliberate.
Hitt lagið er öllu hefðbundnara ástar/ástarsorgarlag, nema í flutningu geðitríósins Deftones. Upprunalega er þetta lag eftir Sade, en mér finnst það betra svona. Þessi lög ná einhvernveginn að fanga fílingin sem ég vil hafa í leikritinu.
Ég hef alltaf verið hrifinn af Edgar Allan Poe, alveg frá því að ég var lítill strákur og las sögurnar hans og hugsaði með mér að þetta væri örugglega eitthvað sem ég ætti ekki að vera að lesa. (Og það hvernig ég komst upp með að lesa IT þegar ég var 10 ára er spurning út af fyrir sig.) Ég var því spenntur þegar ég frétti að verið væri að gera mynd um manninn dularfulla:
Það er John Cusack sem leikur Poe, og af treilernum að dæma gerir hann það bara sæmilega (ég fékk amk ekki kjánahroll). Á Guardian er líka skemmtilegt viðtal við hann um myndina, Poe og kvikmyndaferil Cusacks.
Í öðrum fréttum af bóka-kvikmyndum er rétt að benda á að Hunger Games er að fá alveg hreint ótrúlega góða dóma. Hún er til dæmis með 100% í einkunn á Rotten Tomatoes.com, sem ég geri þó ráð fyrir að detti eitthvað niður þegar hún fer í almenna sýningu. En svo er líka spennandi að það á að heimsfrumsýna hana hérna. Íslendingar verð því fyrstir til að berja dýrðina augum.
Þessir dómar lofa amk góðu:
As action, as allegory, as cinema, The Hunger Games is the best American science-fiction film since The Matrix.
A thrilling, intelligent, deeply-felt movie that does not play by the typical rules of franchise building in modern Hollywood.
Ég er (loksins) að lesa Karítas án titils. Ég er búinn með rétt rúmlega 100 blaðsíður og er bara frekar ánægður með það sem komið er. Bókin fjallar, fyrir þau ykkar sem ekki hafa lesið hana, um uppvaxtarár fjölskyldu á Akureyri í byrjun síðustu aldar, þó aðallega yngstu systurinnar, Karítasar. Fyrst og fremst ber að nefna hversu vel skrifuð bókin er og hversu vel mér þykir hún flæða áfram. Þessi bók finnst mér strax mikið mun betri og auðveldari aflestrar en Ljósa, sem er í svipuðum dúr og Karítas.
Karítas og Ljósa eru bækur sem mig grunar að höfði frekar til kvenna en karla; þetta eru bækur sem eru svo til lausar við söguþráð, en eru frásagnir af uppvexti kvenpersónanna, skrifaðar af konum. Ég væri til í að sjá hvernig sala á Karítas bókunum og Ljósu skiptist eftir kynjum. En það er ekki að segja að bækur af þessari tegund séu ekki góðar, þvert á móti er Karítas áhugverð og vel skrifuð, og ef áfram horfir stefnir í 4 – 5 stjörnu dóm.
Mér dettur í hug, án þess að hafa lesið þær, að bækurnar Jarðnæði og Allt með kossi vekur séu einnig “konubækur” sem karlmenn forðist að lesa. Ég hef ekkert fyrir mér í þessu nema tilfinninguna. Ég ætla mér að lesa a.m.k. Allt með kossi vekur á næstunni, enda held ég að þar sé flott bók á ferð. Það sem ég hef heyrt af Jarðnæði er ekki til þess fallið að ég nenni að lesa hana, hún virðist vera í dagbókarformi og í raun ekki um neitt (leiðréttið þetta endilega, þið sem hafið lesið hana).
Frábær “konubók”
Snemma í fyrra las ég aðra svona “konubók”, Beloved. Það er dúndur bókmenntaverk sem fær hiklaust fimm stjörnur, og fjallar einnig að nokkru leiti um uppvaxtarár konu. Í þessu tilviki er flakkað um í tima og frásögnin snýst um Sethe sem var þræll á plantekru í suðurríkjum Bandaríkjanna en er nú að reyna að komast af og ala upp dóttur sína. Bókin er mögnuð, en ekki auðveld.
Nú langar mig vita þrennt:
Strákar, forðist þið að lesa “konubækur”?
Er fólk sammála/ósammála því að “konubækur” séu yfirhöfuð til?
Eru James Patterson og Lee Child að skrifa “karlabækur”?
